In hygiënisch kritische omgevingen, zoals die in de voedingsmiddelenindustrie, zijn de eisen op het gebied van reinheid, veiligheid en reinigbaarheid uitzonderlijk hoog. Met zijn Hygienic Design (HD)-productassortiment zet Rittal – een toonaangevende leverancier van behuizingsoplossingen – nieuwe maatstaven op het gebied van materiaalkwaliteit, eenvoudige reiniging en naleving van technische normen.
In deze blogpost wordt uitgelegd waarom Hygienic Design-behuizingen van Rittal de perfecte keuze zijn voor veeleisende productieomgevingen.
Wat is een behuizing met Hygienic Design?
Ontwerp en kenmerken
Hygienic Design-behuizingen zijn speciaal ontwikkeld voor hygiënisch kritische omgevingen. Dergelijke omgevingen komen onder andere veel voor in de farmaceutische industrie, de medische technologie en de voedingsmiddelen- en drankenindustrie.
Een behuizing met Hygienic Design biedt een combinatie van hoogwaardig roestvrij staal (1.4301/AISI 304 in het Rittal HD-assortiment) en een oppervlakteruwheid van ≤ 0,8 µm. Afgeronde randen, schuine oppervlakken en naadloze overgangen voorkomen ophoping van vuil en/of water.
Verdere kenmerken:
- Dakhelling van > 30° om ophoping van vloeistof te voorkomen
- FDA-conforme afdichtingen, bestand tegen reinigings- en desinfectiemiddelen
- Scharnieren en schroeven aan de binnenzijde voor een glad, gemakkelijk te reinigen buitenoppervlak
- Beschermingsklassen IP 66 en IP 69 voor reiniging met hoge druk en heet water
Wat is het verschil tussen een behuizing met hygiënisch ontwerp en een roestvrijstalen behuizing?
Niet alle roestvrijstalen behuizingen voldoen aan de eisen voor een hygiënisch ontwerp.
| Kenmerk | Roestvrijstalen behuizing | Behuizing met hygiënisch ontwerp |
| Oppervlak | Geborsteld, korrelgrootte 180 tot 400 | Geborsteld, korrelgrootte 400, hoogte van piek tot dal ≤ 0,8 µm |
| Uitvoering | Zichtbare schroeven, scharnier aan de buitenkant gelast, dak zonder helling | HD-conform ontwerp met schuin dak, afgeronde hoeken en geen dode ruimtes |
| Reinigbaarheid | Kan worden gereinigd | Geschikt voor frequente reinigingscycli |
| Naleving van normen | Behuizingsnormen | DIN EN 1672-2:2009 (voedselveiligheid), FDA-conforme afdichtingen, EHEDG |
| Beschermingsklasse | IP 54-66 | IP 66 / IP 69 |
Welke normen zijn van toepassing op behuizingen met een hygiënisch ontwerp?
Behuizingen met een hygiënisch ontwerp moeten voldoen aan diverse technische normen en richtlijnen die ervoor moeten zorgen dat ze kunnen worden gebruikt in gevoelige omgevingen, zoals die in de voedingsmiddelenindustrie. De belangrijkste normen staan hieronder vermeld.
DIN EN 1672-2 – Europese norm voor machines voor voedselverwerking
Volgens het DIN – het Duitse Instituut voor Normalisatie – specificeert DIN EN 1672-2 algemene eisen op het gebied van hygiëne en reinigbaarheid voor machines en machineonderdelen die worden gebruikt bij de productie en verwerking van levensmiddelen. Dit omvat machines voor menselijke voeding en diervoeder.
Het doel is om het risico op besmetting, infectie, ziekte of letsel als gevolg van voedsel te elimineren of tot een minimum te beperken door gebruik te maken van machines met een hygiënisch ontwerp. De norm identificeert gevaren die relevant zijn voor het gebruik van dergelijke voedselverwerkingsmachines. Daarnaast beschrijft de norm ontwerpmethoden en biedt deze informatie die kan worden gebruikt om de verschillende risico’s te elimineren of te verminderen.
Volgens DIN EN 1672-2 moeten oppervlakken:
- Corrosiebestendig (vervaardigd uit roestvrije materialen zoals roestvrij staal)
- Niet-toxisch (mogen geen stoffen afgeven die schadelijk zijn voor de gezondheid)
- Niet-absorberend (houden geen stoffen vast die het voedsel nadelig kunnen beïnvloeden)
- Mechanisch bestendig (tegen breken, afbrokkelen en afbladderen)
Er mogen geen ongewenste geuren, kleurstoffen of smaken van de oppervlakken op het voedsel worden overgedragen.
EHEDG-richtlijnen – hygiënisch ontwerp en reinigingsvalidatie
De EHEDG (European Hygienic Engineering and Design Group) heeft meer dan 50 richtlijnen gepubliceerd die verschillende aspecten van hygiënisch ontwerp en reiniging behandelen. De belangrijkste richtlijnen die van toepassing zijn op behuizingen in de voedingsmiddelenindustrie worden hieronder uiteengezet.
Volgens EHEDG-richtlijn 8 omvat 'hygiënisch ontwerp' de volgende basiscriteria:
- De juiste keuze van constructiematerialen, met name voor oppervlakken die in contact komen met het product
- Gladde oppervlakken, inclusief hygiënische lasnaden
- Geen openingen
- Geen uitsteeksels
- Geen scherpe hoeken
- Geen T-stukken of dode hoeken
- Toegankelijkheid voor reiniging en inspectie
- Volledig afvoerbaar
Deze richtlijn is van toepassing op de gehele voedingsmiddelenindustrie. Hierin wordt uiteengezet hoe apparatuur moet worden ontworpen om stofafzetting en microbiologische risico's te voorkomen.
Deze richtlijn behandelt het hygiënisch ontwerp van apparatuur die wordt gebruikt in open processen – d.w.z. waar levensmiddelen in contact komen met de omgevingslucht. Behuizingen moeten bijvoorbeeld zo worden ontworpen dat ze geen bron van verontreiniging vormen, bijvoorbeeld met gladde, schuine oppervlakken die ophoping van vuil voorkomen en ervoor zorgen dat water kan wegstromen.
EHEDG-richtlijn 25 definieert het hygiënisch ontwerp van elektrische en pneumatische componenten die worden gebruikt in open voedselverwerkingsruimtes, waaronder behuizingen, bedieningspanelen en besturingskasten.
Deze richtlijn helpt fabrikanten en exploitanten van fabrieken om voedselverontreiniging te voorkomen, reinigingstijden te verkorten en de voedselveiligheid te vergroten. Dit is met name van belang voor behuizingen in productiezones voor bijvoorbeeld vlees, melk of bakkerijproducten, waar natte reiniging plaatsvindt.
Deze richtlijn heeft betrekking op de luchtstroom in productieruimtes. Schakelkasten met ventilatie- of koelsystemen moeten zo zijn ontworpen dat er geen verontreinigde lucht in hygiënisch gevoelige ruimtes kan binnendringen.
Hoewel deze richtlijn in de eerste plaats betrekking heeft op leidingen, is zij ook relevant voor de bewerking van roestvrijstalen behuizingen. Zij beschrijft eisen met betrekking tot lasnaden om hygiënische oppervlakken te waarborgen.
Deze overkoepelende richtlijn beschrijft algemene principes voor hygiënisch ontwerp in levensmiddelenfabrieken. Ze is met name relevant bij het ontwerpen en plaatsen van behuizingen in productieruimtes.
Deze richtlijn heeft betrekking op afdichtingen, die ook in behuizingen voorkomen (bijv. deurafdichtingen). Hierin wordt uiteengezet hoe deze afdichtingen moeten worden ontworpen en geïnstalleerd om reiniging mogelijk te maken en ervoor te zorgen dat ze geen microbiologische risico's opleveren.
EU-regelgeving – voedselhygiëne
Volgens Verordening (EG) nr. 852/2004, een EU-hygiëneverordening, zijn HACCP-concepten (Hazard Analysis and Critical Control Point) wettelijk verplicht. Een HACCP-concept is een systematisch proces voor het identificeren en beheersen van potentiële gevaren voor de voedselveiligheid.
Naast Verordening (EG) nr. 852/2004 zijn er nog andere verordeningen die specifiek van toepassing zijn op machines en apparatuur die belangrijk zijn voor voedselproducenten, namelijk:
- Verordening (EG) nr. 853/2004: Stelt specifieke hygiënevoorschriften vast voor levensmiddelen van dierlijke oorsprong.
- Verordening (EG) nr. 854/2004: bevat voorschriften voor de organisatie van officiële controles op producten van dierlijke oorsprong die bestemd zijn voor menselijke consumptie.
- Verordening (EG) nr. 1935/2004: heeft betrekking op materialen en voorwerpen die bestemd zijn om met levensmiddelen in contact te komen.
Waarom is een behuizing met een hygiënisch ontwerp belangrijk in hygiënisch kritische omgevingen?
Typische corrosierisico’s
Behuizingen die in de voedingsmiddelenindustrie worden gebruikt, worden blootgesteld aan specifieke corrosierisico’s, aangezien de omgeving vaak vochtig is en hoge hygiënische eisen stelt. Typische corrosierisico’s die zich kunnen voordoen, zijn de volgende:
- Reinigings- en desinfectiemiddelen: Bij veelvuldig gebruik kunnen alkalische en zure reinigingsmiddelen metaaloppervlakken aantasten, vooral als het gekozen materiaal of de coating onvoldoende bescherming biedt.
- Voedselresten en dampen: Organische zuren (bijv. azijnzuur of melkzuur) uit voedingsmiddelen kunnen een corrosieve werking hebben.
- Hoge luchtvochtigheid: In productieruimtes waar stoom wordt gegenereerd (bijvoorbeeld bij het koken of wassen), kan condensatie ontstaan, waardoor de kans op corrosie toeneemt.
- Temperatuurschommelingen: Deze schommelingen vergroten de kans op condensvorming in behuizingen.
- Schade aan de beschermlaag: Krassen of stoten kunnen de beschermlaag of het roestvrijstalen oppervlak beschadigen en de kans op corrosie vergroten.
- Trillingsbelastingen: kunnen microscheurtjes veroorzaken waardoor vocht kan binnendringen.
- Ongeschikte materialen: Gewoon plaatstaal is vaak niet voldoende corrosiebestendig.
- Contactcorrosie: Direct contact tussen verschillende metalen kan elektrochemische reacties veroorzaken.
Dode ruimtes en moeilijk te reinigen gebieden: Dit kan leiden tot de ophoping van vocht en vuil, waardoor de kans op corrosie toeneemt.
Hoe Hygienic Design het risico op corrosie minimaliseert
Hygienic Design vermindert corrosierisico’s in de voedingsindustrie aanzienlijk, omdat een van de kernprincipes ervan is om verontreinigingen, vocht en agressieve stoffen weg te houden van gevoelige oppervlakken.
- Voorkomen van dode ruimtes: Hygiënisch ontwerp maakt gebruik van gladde, schuine oppervlakken en afgeronde randen om ervoor te zorgen dat vloeistoffen wegstromen en er geen resten achterblijven.
- Eenvoudige reinigbaarheid: De oppervlakken zijn glad. Afdichtingen vormen een integraal onderdeel van de constructies, met name bij overgangen en openingen. Dit vergemakkelijkt een grondige reiniging en voorkomt agressieve resten.
- Materiaal: Het concept van het hygiënisch ontwerp schrijft het gebruik voor van corrosiebestendig roestvrij staal (1.4301 / AISI 304), dat ook bestand is tegen reinigingschemicaliën.
- Bescherming tegen mechanische schade: Hygienic Design zorgt voor robuuste constructies en beschermde oppervlakken om schade te voorkomen.
- Voorkomen van condensvorming: Maatregelen zoals schuine daken, ventilatie en verwarming voorkomen dat er condens ontstaat.
Hoe wordt een schakelkast met Hygienic Design gereinigd?
Reiniging is een essentieel onderdeel van de HACCP-strategie. Volgens de EHEDG kan een behuizing met een eenvoudig te reinigen ontwerp de reinigingstijd met wel 30 procent verkorten, terwijl toch hetzelfde hoge niveau van microbiële veiligheid wordt gewaarborgd.
- Geschikte reinigingsmiddelen (alkalisch of zuur, afhankelijk van het soort vervuiling)
- Zachte borstels of doeken om het oppervlak niet te beschadigen
- Clean-in-place (CIP)-systemen: met name voor vast geïnstalleerde installatieonderdelen
- Mobiele reinigingssystemen: Speciale robots of mobiele apparatuur voor het reinigen van oppervlakken
- Plasma-geactiveerd water (PAW): Verlaagt de reinigingskosten en het gebruik van chemicaliën
- Op fluorescentie gebaseerde inline verontreinigingsdetectie: Maakt de reinigbaarheid zichtbaar en documenteert de effectiviteit van de reiniging
Voordelen van Hygienic Design voor reiniging
Het Rittal Hygienic Design-assortiment biedt doordachte oplossingen die specifiek zijn ontwikkeld voor de eisen van de voedingsmiddelenindustrie. Met een dakhelling van 30°, FDA-conforme afdichtingen en beschermingsklassen tot IP 69 kunnen deze behuizingen zeer snel en betrouwbaar worden gereinigd – zelfs met hogedrukreiniging en intensieve natte reiniging.
Geen dode ruimtes
De Hygienic Design-aanpak sluit dode ruimtes uit dankzij afgeronde randen, vloeiende overgangen en speciale afdichtingen. Dit voorkomt de vorming van micro-organismen en biofilms. Het reinigen verloopt efficiënter, omdat er geen verborgen hoekjes en gaatjes zijn die achteraf handmatig moeten worden schoongemaakt.
Zelfafvoer
Rittal HD-behuizingen hebben een dak dat 30° naar voren helt. Hierdoor loopt het water na het reinigen automatisch weg en kunnen er geen verontreinigingen op de behuizing achterblijven. De droogtijd na het reinigen is aanzienlijk korter en het risico op kruisbesmetting wordt verminderd.
Chemische bestendigheid
Rittal Hygienic Design-behuizingen zijn vervaardigd uit hoogwaardig roestvrij staal en hebben een hygiënisch geborsteld oppervlak met een lage piek-tot-dalhoogte. De gebruikte, aan de FDA-normen beantwoordende afdichtingen zijn bestand tegen agressieve reinigings- en desinfectiemiddelen. Ze zijn bestand tegen herhaalde CIP- (clean-in-place) en SIP- (sterilise-in-place) processen zonder hun functionaliteit te verliezen. Dit zorgt voor een lange levensduur en betekent dat er minder tijd en geld wordt besteed aan onderhoud in hygiënisch kritieke omgevingen.
Toegang zonder gereedschap
Rittal HD-behuizingen zijn uitgerust met hygiënische snelkoppelingen die toegang zonder gereedschap mogelijk maken. Deze behuizingen zijn bewust ontworpen zonder moeilijk bereikbare schroefverbindingen of scharnieren aan de buitenkant. Dit zorgt voor snelle en eenvoudige inspecties, reiniging en onderhoud – een duidelijk voordeel als het gaat om het voldoen aan HACCP-eisen en het documenteren van hygiënecontroles.
Samenvatting
Hygienic Design-behuizingen zijn essentieel voor efficiëntie en voedselveiligheid in hygiënisch kritische productieruimtes. Hun doordachte constructie, hoogwaardige materialen en normconforme ontwerp maken gevalideerde reiniging mogelijk en minimaliseren het risico op besmetting.
Het uitgebreide, op maat gemaakte Hygienic Design-assortiment van Ritta is geschikt voor alle hygiënezones. Het is ideaal voor iedereen die moet kunnen vertrouwen op kwaliteit, veiligheid en efficiëntie.
Veelgestelde vragen
1. Wat is een behuizing met hygiënisch ontwerp en waarvoor wordt deze gebruikt?
Hygienic Design-behuizingen zijn speciaal ontwikkeld voor hygiënisch kritische omgevingen, zoals die in de voedingsmiddelen-, farmaceutische en medisch-technische industrie. Ze zijn eenvoudig te reinigen en voldoen aan strenge hygiëne-eisen.
2. Welke normen en richtlijnen zijn van toepassing op behuizingen met Hygienic Design?
Belangrijke normen zijn DIN EN 1672-2, de EHEDG-richtlijnen (bijv. 8, 13, 25, 32, 35, 44 en 48) en EU-verordeningen zoals 852/2004 (HACCP), 853/2004 en 1935/2004.
3. Waarin onderscheiden behuizingen met een hygiënisch ontwerp zich van gewone roestvrijstalen behuizingen?
Ze hebben schuine daken, afgeronde randen, geen dode ruimtes, scharnieren aan de binnenkant en FDA-conforme afdichtingen. Ze voldoen bovendien aan beschermingsklasse IP 66/IP 69, waardoor ze bestand zijn tegen reiniging onder hoge druk.
4. Waarom zijn behuizingen met een hygiënisch ontwerp belangrijk voor de voedselveiligheid?
Ze voorkomen ophoping van vuil en water, verminderen microbiologische risico's en maken een gevalideerde reiniging mogelijk. Al deze criteria zijn cruciaal voor naleving van de HACCP-voorschriften.
5. Hoe minimaliseert een hygiënisch ontwerp het risico op corrosie?
Dankzij corrosiebestendig roestvrij staal (1.4301/AISI 304), gladde oppervlakken, schuine vlakken en een robuust ontwerp. Er zijn geen dode hoeken en de vorming van condensaat wordt beperkt.
6. Hoe worden behuizingen met een hygiënisch ontwerp gereinigd?
Handmatig met geschikte reinigingsmiddelen of in een geautomatiseerd proces met behulp van CIP/SIP-systemen. Innovatieve methoden zoals plasma-geactiveerd water en inline detectie van verontreiniging behoren ook tot de mogelijkheden.
7. Welke voordelen biedt het hygiënisch ontwerp op het gebied van reiniging en onderhoud?
Snellere reiniging (tot 30 procent minder tijd), gereedschaploze toegang, chemisch bestendige afdichtingen en een zelflozend ontwerp zorgen voor maximale hygiëne en efficiëntie.
Dr. Dirk Pieler
Executive Vice President Business Unit Industry Solutions bei Rittal
Mit langjähriger Erfahrung in der Industrie fördert Dirk Pieler die digitale Transformation und Automatisierung im Schaltschrankbau.